Мудинзода С.М. –
сардори Шуъбаи кадрҳо ва
корҳои махсуси
Хадамоти давлатии назорат ва
танзим дар соҳаи нақлиёт
Замони муосир давраи озмоишҳои
сахт ва тағйироти амиқи геополитикӣ барои инсоният мебошад. Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ
бо афзоиши низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои фаромиллӣ, терроризм, ифротгароӣ ва
буҳронҳои гуманитарӣ рӯ ба рӯ гардидааст. Тибқи арзёбии коршиносон ва ниҳодҳои
тадқиқотӣ, дар гӯшаву канори сайёра беш аз 100–120 низоъҳои мусаллаҳонаи
харобиовар мавҷуданд, ки арзишҳои сулҳи устуворро коста мегардонанд. Дар чунин
шароити ҳассос, ҷустуҷӯи роҳҳои нави таъмини амнияти байналмилалӣ ва пешгирии
ҷангҳо ба масъалаи марказии ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.
Дар ин замина, қабули
қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид аз 25 июни соли 2026 таҳти
унвони “Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда,
солҳои 2027–2036” ифодагари гардиши сифатан нав ва мубрам дар сиёсати
ҷаҳонӣ мебошад. Ин санад, ки бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ –
Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод
гардида буд, бо истиқболи гарми ҷомеаи байналмилалӣ рӯ ба рӯ шуд ва бо подшоҳии
кишварҳои шарик ва 153 раъйи мувофиқ (аз 154 давлат) ба тасвиб расид.
Ин ташаббуси глобалӣ
ва стратегӣ аз таҷрибаи сулҳсозию ваҳдатофарии мардуми тоҷик сарчашма мегирад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои аввали соҳибистиқлолии худ ҷанги таҳмилии
шаҳрвандиро аз сар гузаронида, бо хатари мавҷудияти давлатӣ рӯ ба рӯ буд. Ин фоҷиа боис ба ҳалокати
150 000 нафар шаҳрвандон ва хисороти иқтисодии беш аз 10 миллиард доллари ИМА
гардид.
Аммо маҳз бо иродаи сиёсии устувор ва хиради
азалии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ҳанӯз дар Иҷлосияи 16-уми
Шурои Олӣ қасами сулҳ ёд карда буданд, раванди оштии миллӣ оғоз ёфт. Музокироти
тулонии сулҳ (солҳои 1994–1997) дар шаҳрҳои Москва, Женева, Алмаато ва Теҳрон
ниҳоят 27 июни соли 1997 бо имзои «Созишномаи умумӣ дар бораи истиқрори сулҳ ва
ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба анҷом расид.
Хусусияти универсалии сулҳи тоҷикон дар он аст, ки
он на дар натиҷаи ғалабаи як ҷониб бар ҷониби дигар, балки бар пояи созиш,
гузаштҳои мутақобила ва муколамаи созанда ба даст омад. Собиқ Дабири кулли СММ
Кофи Аннан таъкид карда буд, ки *”Таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон сазовори
омӯзиши ҳамаҷониба аст”*, зеро ин муноқишаи мураккаб дар муддати
кӯтоҳтарин – 1171 рӯз бо сулҳу оштӣ анҷом ёфт. Имрӯз ин таҷриба дар сатҳи
байналмилалӣ ҳамчун як “модели нодири сулҳофарӣ” эътироф ва тамдид
мешавад.
Муҳимтарин навоварии ҳуқуқии ин қатънома дар он
аст, ки принсипи “масъулияти байнинаслӣ”-ро аз як консепсияи софи
ахлоқӣ ба як уҳдадории ҳуқуқӣ-сиёсӣ дар соҳаи сулҳ табдил медиҳад. Пеш аз ин,
мафҳуми масъулият дар назди наслҳои оянда бештар дар заминаи ҳуқуқи муҳити зист
баррасӣ мешуд, аммо қатъномаи нав онро ба соҳаи ҳуқуқи байналмилалии сулҳ ворид
кард.
Дар ин замина, се унсури таркибии масъулияти
байнинаслӣ муқаррар мегардад:
1. Масъулияти мусбат:
Давлатҳо на танҳо бояд аз ҷанг худдорӣ кунанд, балки бояд фаъолона барои бунёди
фарҳанги сулҳ талош варзанд.
2. Масъулияти равандӣ: Ҷалб намудани ҷавонон ва
кӯдакон ба равандҳои қабули қарорҳо, ки кафолати ба назар гирифтани манфиатҳои
оянда мебошад.
3. Масъулияти натиҷавӣ: Таъмини некӯаҳволии
наслҳои оянда ҳамчун ҳадафи ниҳоии сиёсати давлатӣ.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар паёми
табрикии худ ин нуктаро хеле амиқ шарҳ доданд: «Мо бояд дар навбати аввал ба
наврасону ҷавонон, ки созандагони ҷаҳони фардо мебошанд, омӯзонем, ки сулҳ
танҳо набудани ҷанг нест. Сулҳ фарҳанг аст. Сулҳ масъулият аст. Сулҳ эҳтиром ба
шаъну шарафи инсон аст».
Тоҷикистон имрӯз аз мавқеи кишвари
истеъмолкунандаи сулҳ ба мавқеи кишвари ташаббускори сулҳи байналмилалӣ
гузаштааст. Сиёсати хориҷии кишвар, ки дар моддаи 11-уми Конститутсия ҳамчун
сиёсати сулҳҷӯёна муқаррар шудааст, дар ҳалли осоиштаи баҳсҳои минтақавӣ нақши
барҷаста дорад. Хусусан, имзои созишномаҳои таърихии марзӣ байни Тоҷикистон,
Қирғизистон ва Узбекистон тавассути роҳҳои дипломатӣ намунаи барҷастаи
дипломатияи пешгирикунанда дар Осиёи Марказӣ мебошад, ки аз ҷониби Донишгоҳи
сулҳи СММ низ расман эътироф ва қадрдонӣ гардид.
Ғайр аз ин, Тоҷикистон пайваста масъалаҳои об,
иқлим ва амнияти экологиро бо сулҳи пойдор пайванд медиҳад, зеро норасоии захираҳои
табиӣ метавонад замина барои низоъҳои нав гардад. Сулҳ шарти асосии татбиқи
Ҳадафҳои рушди устувори СММ, аз ҷумла Ҳадафи 16 (Сулҳ, адолат ва ниҳодҳои қавӣ)
маҳсуб меёбад, чунки бе он ҳеҷ гуна пешрафти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ имконпазир
нест.
Қабули қатъномаи “Даҳсолаи байналмилалии таҳкими
сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)” пирӯзии таърихии дипломатияи
Тоҷикистон ва эътирофи байналмилалии хидматҳои Пешвои миллат мебошад, ки номи
эшонро дар қатори шахсиятҳои барҷастаи сулҳофари ҷаҳонӣ, чун Маҳатма Гандӣ ва
Нелсон Мандела, қарор медиҳад.
Бо мақсади татбиқи амалии ин ташаббуси бузург,
соли 2027 дар шаҳри Душанбе Конфронси байналмилалии сатҳи баланд ба муносибати
30-солагии Рӯзи ваҳдати миллӣ ва оғози расмии Даҳсола баргузор мегардад. Барои
самаранок истифода бурдани ин платформа пешниҳод карда мешавад:
1. Дар сатҳи миллӣ Консепсияи миллии татбиқи
Даҳсолаи сулҳ таҳия ва амалӣ карда шавад.
2. Механизмҳои дипломатияи пешгирикунандаи
Тоҷикистон тавассути таъсиси Маркази минтақавии омӯзиши фарҳанги сулҳ дар
Душанбе мавриди омӯзиш қарор гиранд.
3. Дар доираи конфронси соли 2027 лоиҳаи
“Эъломияи Душанбе оид ба ҳуқуқи наслҳои оянда ба сулҳ” таҳия ва ба
ҷомеаи ҷаҳонӣ муаррифӣ карда шавад.
Сулҳ мероси ободест, ки мо бояд онро барои наслҳои
фардо ҳифз намоем ва дар ин роҳ сиёсати сулҳпарваронаи Пешвои миллат роҳнамои
асосии мо хоҳад буд.
