Ҳар миллат фарзандони барҷастаи худро гавҳари бебаҳои таърих медонад ва оромгоҳи ононро макони муқаддас ҳисоб мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон пас аз ба даст овардани истиқлоли давлатӣ, пайваста ҷаҳд намуд, ки ҷароҳатҳои таърихии асри XX, аз ҷумла таҳқир ва қатли зиёиёну ходимони барҷастаро бартараф созад.
Яке аз рафторҳои пурфарҳанг ва адолатмеҳвари сиёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, санаҳои 18-19 майи соли 2026 ба Ватан баргардондани хоки оромгоҳи се қаҳрамони бузурги миллӣ — Нусратулло Махсум, Шириншо Шотемур ва Нисор Муҳаммад буд. Ин амали таърихӣ рамзи эҳёи ҳуввияти миллӣ, эҳтиром ба гузаштаи пурифтихор ва таҳкими давлатдории муосири тоҷикон маҳсуб мешавад.
Симои қаҳрамонон ва ҷоннисориҳои онҳо:
1. Нусратулло Махсум (1881–1937): Яке аз бунёдгузорони Ҳизби коммунистии Тоҷикистон, аввалин раиси ҷумҳурии Шӯравии Тоҷикистон ва муборизи роҳи миллӣ-озодихоҳӣ буд. Ӯ дар ташаккули истиқлолияти Тоҷикистон дар ҳайати ИҶШС саҳми бебаҳо гузоштааст. Маҳз тавассути саъю кӯшишҳои ӯ Тоҷикистон ҳамчун ҷумҳурии алоҳида дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ эътироф гардид. Соли 2006 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ӯ унвони олии «Қаҳрамони Тоҷикистон» дода шуд.
2. Шириншо Шотемур (1899–1937): Ходими намоёни давлатӣ, раиси Президиуми Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ва муаллифи аввалин алифбои тоҷикӣ буд, ки созандаи сиёсати фарҳангии тоҷикон дар давраи аввали Шӯравӣ маҳсуб меёбад. Вай ҷонибдори устувори рушди забони тоҷикӣ ва маориф буд. Соли 2006 ба ӯ низ унвони олии «Қаҳрамони Тоҷикистон» дода шуд.
3. Нисор Муҳаммад (1887–1937): Аввалин Комиссари халқи маорифи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, мутафаккир, рӯзноманигор ва ходими ҷамъиятӣ, ки дар таблиғи афкори миллӣ ва мубориза зидди ҷоҳилият хидмат кардааст. Аввалин китобҳои дарсӣ ва мактабҳо ба лутфи талошҳои ӯ падидор шуда, солҳои 1923—1924 китобҳои ӯ «Раҳнамои ҳисоб» ва «Алифбо» ба табъ расидаанд.
Ҳар се шахсият дар солҳои ҷиноятҳои сиёсии 1937–1938 қатл гардида, дар гӯристони Донскойи шаҳри Маскав дар як гӯри умумӣ дафн карда шуда буданд. Ин оромгоҳ дар тӯли беш аз ҳаштод сол аз Ватан дур буд ва ҳамватанон имкони зиёрати онро надоштанд.
Санаи 18 майи соли 2026 дар гӯристони Донскойи шаҳри Маскав маросими тантанавии қабули капсулаҳои хок аз мазори қаҳрамонони миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Ғундоштани хок аз мазор бо дастури бевоситаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон амалӣ шуд. Дар ин маросим ҳайати Тоҷикистонро Вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин ва ҳайати Русияро Муовини Вазири корҳои хориҷӣ Михаил Галузин ва намояндаи махсуси Президенти Федератсияи Русия Михаил Швидкой сарварӣ мекарданд. Маросим бо иштироки ротаҳои посбонони фахрии ду кишвар устувор гардид. Зимни маросим изҳор шуд, ки ин ташаббус барқарорсозии адолати таърихӣ ва ба Ватан баргардонидани хоки писарони барҷастаи халқи тоҷик мебошад.
Санаи 19 майи соли 2026 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Душанбе ташриф оварда, дар маросими қабули капсулаҳои хоки оромгоҳи қаҳрамонони миллӣ ширкати бевосита намуданд. Хизматчиёни фахрӣ капсулаҳои хокро, ки бо Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон пӯшида шуда буданд, ба майдони фурудгоҳ интиқол доданд. Президенти мамлакат ба Нусратулло Махсум, Шириншо Шотемур ва Нисор Муҳаммад изҳори эҳтиром намуда, саҳми бебаҳои онҳоро дар таъсиси Ҷумҳурии Тоҷикистон таъкид карданд.
Пас аз маросими фурудгоҳ, бо ҳамроҳии корвони фахрӣ дар Масҷиди марказии ҷомеи шаҳри Душанбе намози ҷаноза хонда шуда, сипас дар гӯристони «Лучоб» маросими дафни хоки қаҳрамонони миллӣ бо риояи анъанаҳои исломӣ ва иззати фахрӣ баргузор гардид.
Ба Ватан баргардонии хоки оромгоҳи се қаҳрамони миллӣ дар сиёсати эҳёи ҳуввияти миллӣ аҳамияти амиқ дорад:
1. Адолати таърихӣ: Ин ташаббус намунаи равшани адолати таърихӣ мебошад, ки дар он давлат зулми гузаштаро тавассути амалҳои рамзӣ эътироф ва ҷуброн менамояд. Ба гуфтаи коршиносони варзида, ин рӯйдод «рамзи ғалабаи ҳақиқат, барқарорсозии адолати таърихӣ ва ҷовидонгардонии хотираи писарони вафодори халқ» гардид.
2. Ваҳдати миллӣ: Раванди мазкур ба таҳкими ваҳдати миллӣ мусоидат мекунад. Таваҷҷӯҳи махсуси Пешвои миллат ба омӯзиши хидматҳои таърихии писарони барҷастаи Ватан заминаи эҳёи ифтихори миллӣ гардидааст.
3. Тарбияи ватандӯстӣ: Ин амал ба тарбияи ватандӯстӣ дар байни наслҳои ҷавон мусоидат мекунад. Капсулаҳои хок дар оянда ҷузъи маҷмааи ёдбуди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон хоҳанд шуд, ки рамзи пайванди наслҳо мебошад.
Асбоби ҳуқуқии байналмилалӣ: Аз нигоҳи илми ҳуқуқшиносӣ ин раванд иқдоми беназири рамзӣ дар ҳамкориҳои байнидавлатӣ мебошад. Он дар чаҳорчӯби Созишномаи байни Ҳукумати Тоҷикистон ва Русия оид ба ҳамкориҳои фарҳангӣ ва илмӣ ва тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мероси фарҳангии ғайримоддӣ» амалӣ гардид.
Ба Ватан баргардонии хоки оромгоҳи Нусратулло Махсум, Шириншо Шотемур ва Нисор Муҳаммад як саҳифаи тиллоӣ дар таърихи давлатдории тоҷикон гардид. Ин амали инсондӯстона нишон дод, ки Тоҷикистони соҳибистиқлол дар ҳифзи арзишҳои миллии худ устувор буда, Ватан ҳаргиз фарзандони ҷоннисори худро фаромӯш намекунад.
Қурбонзода Далер Қурбон
– Сардори Хадамоти давлатии назорат ва танзим дар соҳаи нақлиёт
